خطايى ، على اكبر

446

خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )

مىكنند فقط دو هزار و پانصد عنوان چينى است و بقيه به زبانهاى ديگر عالم است . درين كتابخانه پانزده تالار قرائت عمومى هست . به آن تالارهائى كه ما سر زديم همه تقريبا پر بود . كتابخانه روزى دو هزار نفر مراجعه‌كننده دارد و روزى دوازده ساعت بازست . گفتيم كه قسمتى از مجموعهء كتابهاى قديمى كتابخانه از هفتصد سال پيش است و قسمتهائى بازماندهء كتابخانهء پادشاهى سلسله‌هاى سنگ Song و مينگ . Ming مينگها از همزمانان صفويان بودند . قسمتى هم از سلسلهء كينگ است . مخصوصا نسخه‌هاى چاپ چوبى كه عبارت است از كتابهائى كه براى چاپ كردن بر چوب نقر مىشد و سپس باسمه مىشد . در حقيقت بايد آنها را چاپ قلمكارى گفت ، يعنى به همان اسلوب پارچهء قلمكار تهيه مىشده و بعقيدهء من مراد از اصطلاح « باسمه » كه از دورهء صفوى و در كتب آن عصر ديده مىشود ( از جمله در تذكرهء نصرآبادى ) همين عمل قلمكار بوده است و بعدا در عهد فتحعلى شاه به عمل چاپ اطلاق شد . كلمهء باسمه در شرح سفر غياث الدين نقاش به چين هم آمده است . نظارت بر ادارهء امور كتابخانه با دفتر ادارى دولتى موزه‌ها و باستانشناسى است . گفتيم كتابخانه داراى ده ميليون كتاب و كتابواره است ، يعنى آنچه نوشتنى يك ورقى و چند ورقى است . درحالىكه كتابخانه پيش از انقلاب يك ميليون و چهار صد هزار كتاب و كتابواره داشت . بطور تفكيكى ، موجودى كتابخانه را چنين گفتند : كتابها قريب پنج ميليون و نيم ( شصت درصد چينى ) ، مجلات سه ميليون و هشتصد هزار شماره ( بيست درصد چينى ) . اكنون سالى سيزده هزار عنوان مجلهء چينى و خارجى دريافت مىكنند ( هشتاد درصد در زمينهء علوم طبيعى و بيست درصد در رشته‌هاى علوم اجتماعى ) . همينجا مناسبت دارد گفته شود كه اكنون در چين علوم را به دو تقسيم مىكنند . خواه در تقسيمات دانشگاهها ، فرهنگستانها ، كتابها و درسها : يكى علوم طبيعى است يعنى رياضيات و پزشكى و جغرافيا و هرچه جنبه و ظاهر مادى دارد . ديگر علوم اجتماعى است كه ادبيات و تاريخ و اديان جزو آنهاست . بهر تقدير ، دنبالهء ارقام مربوط به موجودى كتابخانه چنين است :